در حالی که رقابت جهانی برای ایجاد شبکههای ماهوارهای مدار پایین زمین (LEO) شدت گرفته است، دولت کانادا برنامهای برای پرتاب صدها ماهواره ارتباطی جدید در دست دارد؛ پروژهای که نخستوزیر مارک کارنی آن را برای امنیت ملی و استقلال راهبردی کشور «اساسی» توصیف کرده است.
کارنی در سخنرانی اخیر خود در پارلمان استرالیا اعلام کرد که یک شبکه ماهوارهای مدار پایین زمین ساخت کانادا در حال توسعه است و از سال آینده میتواند خدمات اینترنتی گستردهای ارائه دهد؛ شبکهای که در بلندمدت میتواند با سامانه Starlink متعلق به شرکت اسپیسایکس رقابت کند.
او گفت:
«ارتباطات ماهوارهای اکنون یکی از الزامات اساسی برای امنیت و خودمختاری راهبردی است.»
پروژه «تلست لایتاسپید»
دفتر نخستوزیر تأیید کرده که منظور کارنی از این شبکه، پروژه Telesat Lightspeed است؛ سامانهای متشکل از نزدیک به ۲۰۰ ماهواره مدار پایین که قرار است از سال آینده وارد مدار شود.
دولت فدرال در سال ۲۰۲۴ برای توسعه این پروژه وامی ۲٫۱۴ میلیارد دلاری اختصاص داد. هدف اصلی آن گسترش اینترنت پرسرعت و خدمات ۵G در سراسر کشور، بهویژه در مناطق دورافتاده و جوامع بومی است؛ مناطقی که سالها با کمبود ارتباطات پایدار روبهرو بودهاند.
در حال حاضر بسیاری از این مناطق به استارلینک متکی هستند؛ سامانهای که با هزاران ماهواره در ارتفاع حدود ۶۰۰ کیلومتری زمین فعالیت میکند و بر اساس گزارش سال ۲۰۲۵ پروژه «تمرکز رسانه و اینترنت جهانی»، اکنون ششمین ارائهدهنده بزرگ اینترنت در کانادا محسوب میشود.
تفاوت فنی با استارلینک
پروژه Lightspeed ماهوارههای خود را در ارتفاع ۱۳۰۰ کیلومتری مستقر خواهد کرد؛ ارتفاعی که به گفته کارشناسان میتواند از ازدحام فزاینده ماهوارهها در مدارهای پایینتر جلوگیری کند.
سوزان اسکون، پژوهشگر فناوری ماهوارهای و استاد دانشگاه کلگری، میگوید رقابت جهانی برای ایجاد چنین شبکههایی بسیار شدید شده است:
«اکنون یک رقابت بزرگ در جهان برای توسعه شبکههای ماهوارهای مدار پایین در جریان است. مهم است که کانادا تواناییهای مستقل خود را داشته باشد، زیرا اگر شبکهای در اختیار کشور دیگری باشد، ممکن است هر زمان که بخواهد آن را قطع کند.»
اهمیت برای امنیت و قطب شمال
به گفته کارشناسان، این شبکهها علاوه بر اینترنت، برای عملیات نظامی، مدیریت بحرانها و نظارت بر مناطق دورافتاده اهمیت دارند؛ بهویژه در قطب شمال که زیرساختهای ارتباطی زمینی محدود است.
اما اسپنسویک، استاد فیزیک و نجوم دانشگاه کلگری که پروژههای تحقیقاتی در شمال کانادا انجام میدهد، میگوید ورود استارلینک در سالهای اخیر تحول بزرگی در ارتباطات مناطق شمالی ایجاد کرده است.
او با اشاره به دشواری انتقال دادهها از مناطق دورافتاده گفت:
«در برخی پروژهها هنوز مجبوریم دادهها را روی هارددیسک ذخیره کنیم و با پست ارسال کنیم؛ روشی که به شوخی آن را “Canada Post” مینامیم.»
درسهایی از بحرانهای اخیر
کارشناسان میگویند آتشسوزیهای گسترده سال گذشته در شمال کانادا نشان داد که شبکههای ماهوارهای میتوانند در زمان بحران حیاتی باشند. در آن زمان قطع شدن برخی خطوط فیبر نوری باعث شد بعضی مناطق برای هفتهها با مشکل ارتباطی روبهرو شوند.
در همان دوره، استارلینک برای کمک به دریافت اطلاعات اضطراری یک ماه خدمات رایگان در اختیار برخی کاربران کانادایی قرار داد.
نقش در دفاع و ناتو
پروژه ماهوارهای جدید کانادا تنها کاربرد غیرنظامی ندارد. در سال گذشته دولت فدرال با شرکت Telesat و شرکت فضایی کانادایی MDA Space برای توسعه ارتباطات ماهوارهای نظامی در قطب شمال توافقی امضا کرد.
این طرح که بخشی از برنامه نوسازی سامانه دفاع هوایی آمریکای شمالی (NORAD) است، بیش از ۵ میلیارد دلار بودجه دارد و انتظار میرود تا سال ۲۰۳۷ عملیاتی شود.
کارشناسان میگویند هدف نهایی این است که شبکههای ماهوارهای کشورهای متحد — از جمله اعضای ناتو — بتوانند بهصورت یکپارچه و قابلهمکاری با یکدیگر کار کنند.
به گفته اسکون، هرچه کانادا بتواند ماهوارههای بیشتری طراحی و مدیریت کند، کنترل بیشتری بر زیرساختهای حیاتی خود خواهد داشت:
«بسیاری از فناوریهایی که امروز استفاده میکنیم برای جغرافیای خاص کانادا طراحی نشدهاند. داشتن سامانهای که دقیقاً برای نیازهای کشور طراحی شده باشد، یک مزیت راهبردی است.»