پس از گمانهزنیهای اولیه، رییس جمهور ایالات متحده در نوشتهای خبر کشته شدن علی خامنهای در حمله امروز ایالات متحده و اسراییل به ایران را تایید کرد.
علی خامنهای پس از درگذشت روحالله خمینی در جلسهای که بسیاری از ناظران آن را طراحی علی اکبر هاشمی رفسنجامی میدانستند به رهبری رسید و بلافاصله ساختار رهبری در ایران را دگرگون و نهاد بیت رهبری را به ساختاری قدرتمند و عظیم بدل کرد.
اما او که بود؟
سید علی حسینی خامنهای در ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ (۱۹ آوریل ۱۹۳۹) در مشهد متولد شد (تاریخ شناسنامه: ۲۴ تیر ۱۳۱۸). خانوادهاش اصالتاً آذری از شهر خامنه آذربایجان شرقی بودند و پدرش، سید جواد خامنهای، روحانی دینی بود. دبستان را در مدرسه دارالتعلیم دیانتی مشهد گذراند.
و تحصیلات حوزوی را از کودکی در مشهد آغاز کرد (مکتبخانه، مدرسه سلیمانخان و نواب). در ۱۳۳۶ به نجف سفر کوتاهی داشت و سپس به قم رفت (۱۳۳۷) و نزد اساتیدی چون آیتالله بروجردی، روحالله خمینی، مرتضی حائری یزدی، علامه طباطبایی و سید محمدحسین میلانی درس فقه، اصول، فلسفه و خارج خواند. در ۱۹ سالگی اجازه روایت گرفت و تا ۱۳۴۹ در مشهد ماند.
فعالیتهای سیاسی پیش از انقلاب و بازداشتها
از نوجوانی تحت تأثیر نواب صفوی (فدائیان اسلام) و سپس روحالله خمینی قرار گرفت. در ۱۳۴۱ به نهضت خمینی پیوست. شش بار بازداشت شد (۱۳۴۲ تا ۱۳۵۶) و سه سال به ایرانشهر و جیرفت تبعید گردید. در سخنرانیهای خراسان علیه رژیم پهلوی و اسرائیل موضع گرفت. در ۱۳۵۷ با اوجگیری انقلاب به مشهد بازگشت و عضو شورای انقلاب شد.
نقش در انقلاب اسلامی و جنگ
عضو شورای انقلاب (۱۳۵۷)، سرپرست سپاه پاسداران، نماینده امام در شورای عالی دفاع و امام جمعه تهران (از ۱۳۵۸). در جنگ ایران و عراق به جبههها رفت.
ترور نافرجام
۶ تیر ۱۳۶۰ (۲۷ ژوئن ۱۹۸۱): در مسجد ابوذر تهران هنگام سخنرانی، بمبی که در ضبط صوتی جاسازی شده بود توسط گروه فرقان (یا به ادعای برخی، سازمان مجاهدین خلق) منفجر شد. خامنهای از ناحیه دست راست، کتف و ریه مجروح شد؛ دست راستش برای همیشه فلج گردید. این ترور نافرجام یکی از معروفترین حوادث زندگی اوست.
دوران ریاستجمهوری
پس از ترور رجایی، با ۹۵٪ آرا رئیسجمهور شد (اولین روحانی رئیسجمهور). دوره دوم هم انتخاب شد. نخستوزیر میرحسین موسوی را معرفی کرد. رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ و مجمع تشخیص مصلحت نظام بود. سفرهای متعدد به سوریه، لیبی، چین، کره شمالی و… داشت و حمایت از جنبشهای شیعی منطقه را آغاز کرد.
اختلاف نظرهای او با نخست وزیر منتخب که به اصرار روحالله خمینی انتخاب شده بود تنش های زیادی را در عرصه سیاسی آن دوره ایجاد کرد و در نهایت به حذف جایگاه نخست وزیری در بازنگری قانون اساسی انجامید. او همچنین در سالهای پایانی حیات خمینی به واسطه سخنرانی که در نماز جمعه درباره نقش ولایت فقیه داشت به شدت از سوی خمینی مورد انتقاد قرار گرفت.
انتخاب به رهبری
پس از درگذشت خمینی (۱۳ خرداد ۱۳۶۸)، مجلس خبرگان در ۱۴ خرداد او را رهبر موقت و سپس دائم انتخاب کرد (۶۰ رأی از ۷۴). قانون اساسی بازنگری شد و شرط مرجعیت حذف گردید. از ۱۵ مرداد ۱۳۶۸ تاکنون رهبر جمهوری اسلامی است.
او در این جلسه جمله معروف خود را گفت که باید به حال نظامی اسلامی خون گریست اگر در آن حتی تصور رهبری شخصی مثل من وجود داشته باشد.
قریب به چهل سال بعد این گفته شاید یکی از درستترین تعبیرهایی بود که او در زندگیاش استفاده کرده بود و ملتی بارها در دوران او خون گریست.
دوران رهبری (۱۳۶۸ تاکنون)
مخالفت با اصلاحات و جنبشهای اعتراضی
در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجای خامنهای به طور گستردهای تلاش داشت تا بازه نفوذ رهبری و بیت را توسعه دهد. او به طور خاص با قدرت بخشیدن به سپاه نهاد اصلی ساختار حکومت را در دست گرفت و دست سپاه را برای فعالیت های نظامی برون مرزی و همین طور فعالیت های اقتصادی باز کرد. بعد از هاشمی زفسنجانی او نفوذ خود را در عرصه سیاست بیشتر نشان داد. همه وزرای اصلی کابینه از جمله اطلاعات، دفاع، خارجه و کشور با تایید یا معرفی او انتخاب میشدند.
خامنهای با جنبش اصلاحات محمد خاتمی (۱۳۷۶–۱۳۸۴) و تلاشهای دموکراتیکسازی مخالف بود.
او از سال 1378 و در پی اعتراضات کوی دانشگاه که در آن برای نخستین بار شعارهایی علیه او مطرح شد، با انداختن چفیه بر گردن خود را در به شکل نمادین در مبارزه ای با نیروهای تغییر طلب تعریف کرد و این رفتار را تا آخرین روز حیاتش حفظ کرد. قتلهای زنجیرهای روشنفکران و همین طور تعطیلی فلهای رسانههای اصلاح طلب از دیگر نکات برجسته دوران او بود.
او همچنین با استفاده از ابزاری غیر قانونی به نام حکم حکومتی بررسی لایحه اصلاح قانون مطبوعات در مجلس ششم را منع کرد.
در انتخابات ۱۳۸۸ (جنبش سبز) از نتایج رسمی حمایت کرد، اعتراضات را «فتنه» خواند و سرکوب گستردهای را تأیید کرد (صدها کشته و زندانی). اعتراضات ۱۳۷۸ دانشجویی، دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ (کشته شدن حدود ۱۵۰۰ نفر)، خیزش ۱۴۰۱ (مهسا امینی) و اعتراضات بعدی را «اغتشاش» نامید و دستور «هر کاری لازم است بکنید» داد.
حمایت از محمود احمدینژاد
در انتخابات ۱۳۸۴ و بهویژه ۱۳۸۸، حمایت صریح یا ضمنی از احمدینژاد داشت. پسرش مجتبی خامنهای نیز متهم است که در پیروزی ۱۳۸۴ احمدی نژاد نقش داشت. احمدینژاد تا اوایل دوره دوم مورد حمایت بود، اما بعداً به دلیل اختلافات (ماجرای مشایی و عزل وزیر اطلاعات) روابط سرد شد.
تأکید بر برنامه هستهای
خامنهای برنامه هستهای را «حق مسلم» ایران دانست و غنیسازی اورانیوم را برای اهداف صلحآمیز پیش برد. فتوای مشهور حرمت سلاح هستهای صادر کرد (ارائهشده در آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۲۰۰۵). با وجود تحریمهای شدید، ایران به دانش فنی غنیسازی ۶۰٪ رسید. برجام (۱۳۹۴) را با بدبینی تأیید کرد اما پس از خروج ترامپ (۱۳۹۷) سیاست «مقاومت» و خروج تدریجی را دنبال کرد. برنامه هستهای تحت رهبری او ایران را به خطری منطقهای تبدیل کرد اما در نهایت ماجراجویی هستهای او بود که الی ترین بهانه را برای تحمیل شدیدترین نظام تحریم های اقتصادی علیه مردم و همین طور دو جنگ مستقیم به بار آورد.
کینه عمیق او از غرب و ایالات متحده حتی در دوران همه گیری ویروسی کرونا نمود یافت و باعث شد تا او حکم عدم اجازه ورود واکسن های آمریکایی به ایران را بدهد. امری که باعث مرگ قابل پیشگیری بسیاری از ایرانیان شد.
پایان یک توهم
او بر اساس ادعای رییس جمهور ترامپ در حمله امروز به بیت رهبری جان خود را به همراه تعدادی از نزدیکانش از دست داده است. سال 1404 بر اساس برنامه ابلاغی او معروف به سند چشم اندازی توسعه بیست ساله قرار بود سالی باشد که ایران از همه نظر پیشرفته ترین کشور منطقه باشد. با این وجود قماری بی دلیل هسته ای او، ایران را به کشوری ضعیف بدل کرد که با بحران های تاریخی روبرو است.
آینده
با وجود گمانه زنی های فراوان هنوز چشم انداز فردای بعد از خامنه ای روشن نیست.
با این وجود برخی از ناظران هشدار میدهند باید مراقب بود افکار عمومی و بازیگران عرصه سیاسی این پایان را با پایان روش او اشتباه نگیرند. او اکنون از دید حامیان تندرواش «شهید» به شمار می رود و همین امر در صورت عدم آشکار شدن اشتباهات مهلک او می تواند بذر اقدامات خشونت آمیز از سوی تندروهای شیعه را برانگیزد.
ایران بامداد یکشنبه را در حالی آغاز خواهد کرد که عصری تازه اگرچه هنوز نامشخص برای آن آغاز شده است.